Prostaat.nl

Alles over de Prostaat

Prostaat.nl

Jules Lavalaye en Ludwike van Kalmthout

‘Dit moeten we hebben’

Jules Lavalaye, nucleair geneeskundige in het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein-Utrecht zag de PSMA-PET-scan 4 jaar geleden op een congres en toen wist hij meteen ‘dit moeten we hebben’. Hij was direct overtuigd, ook al moest er van alles worden geregeld in het ziekenhuis. Hij heeft de apotheker in de auto meegenomen naar Duitsland om samen de techniek te bekijken en binnen 1 jaar deed heel Nederland mee.

Een PSMA-PET-scan is een PET-scan waarbij een radioactieve stof de stof Gallium68 gekoppeld aan het eiwit PSMA in een bloedvat in de arm wordt gespoten. De straling van deze stof, wordt met de PET-scan omgezet in beelden. Op het plaatje van de PSMA-scan zie je veel meer en kleinere uitzaaiingen dan op een PET-scan of CT-scan*. Deze scan is in de meeste gevallen heel overtuigend en duidelijk.

afbeelding PSMA-scan

PSMA-PET versus botscan. A. Routine botscan was negatief voor metastase, B. PSMA-PET-scan bij dezelfde patiënt toont talloze skeletafwijkingen met hoge activiteit als teken van uitzaaiingen.

De stof PMSA

PSMA is een stof die specifiek geschikt is om uitzaaiingen van prostaatkanker zichtbaar te maken omdat het eiwit aanwezig is op tumorcellen van prostaatkanker;

Voor het maken van een PMSA PET scan heb je een Gallium-generator nodig en daarvoor is het noodzakelijk dat er een radionucliden laboratorium in het ziekenhuis aanwezig is. Gallium heeft de halveringstijd van 1 uur, wat betekent dat de radioactieve stof snel vervalt. Vervoer naar andere ziekenhuizen is daardoor lastig. De hoeveelheid Gallium die één generator kan maken is meestal genoeg voor maximaal 4 scans per dag.

Lavalaye: ‘De PSMA-PET-scan is echt een belangrijke nieuwe ontwikkeling. Nederland loopt samen met Duitsland voorop in deze diagnostiek. De scan kan duidelijkheid geven in een vroege fase van de ziekte. De Duitse hoogleraar Haberkorn zei: “Ik kan in de deuropening al zien of een scan afwijkend is.” Zo duidelijk is het dus.’

Wanneer een PSMA-Scan

Er zijn grofweg twee indicaties om een PSMA-scan te maken:

  1. Bij recidief van de prostaatkanker. Bij één vijfde van de patiënten komt de ziekte na behandeling met operatie of radiotherapie terug. We kunnen zien waar het zit en we kunnen kijken of het mogelijk is om het weg te halen (bijv. bestralen of opereren).
  2. Primaire stadiëring. We weten dan wel al dat de patiënt prostaatkanker heeft en we willen kijken of er uitzaaiingen zijn. Het gaat hier om hoog-risicopatiënten (dit wordt bepaald door de combinatie PSA, tumorstadium en Gleasonscore (de mate van agressiviteit van de tumorcellen onder de microscoop). Wanneer er een hoge kans is op uitzaaiingen, doen we standaard een botscan. Als deze negatief is voor botmetastasen, dan maken we een PSMA PET-scan. Hier blijken regelmatig toch uitzaaiingen uit (uit een retrospectieve analyse zelfs bij 20% van de patiënten). Dat is voor zowel de patiënt als voor veel urologen schrikken. Soms is het dan niet meer zinvol om patiënten te opereren. Slecht nieuws, maar daarmee bespaar je de patiënt een onnodige operatie.

Een PSMA-scan kost ongeveer 1100,- euro. Stel dat je bij 1 op de 5 kan voorkomen dat er lymfeklieren worden weggehaald tijdens een operatie of dat de operatie (radicale prostatectomie) in het geheel niet nodig is, dat zou de PSMA-scan al kosteneffectief maken. Dat is op een bierviltje uit te rekenen.

Lavalaye: ‘Er is veel discussie in zowel binnen- als buitenland gaande: heb je ook een betere behandeling als je eerder weet dat er uitzaaiingen zijn? Als je toch een chemo geeft, wat maakt het dan uit om te weten waar de uitzaaiingen precies zitten?
Er is veel onderzoek gedaan naar welke behandelmethode ingezet zou moeten worden bij welke botscanuitslag en CT-scan uitslag. Bij de PSMA-scans weten we weten (nog) niet wat wijsheid is. Moet je altijd wel opereren of bestralen? Wat levert het op? Het is maar de vraag is of je ook een betere overleving hebt als je het eerder weet. Dat zijn we nu aan het onderzoeken.’

Pepper-trial

Jules Lavalaye en Ludwike van Kalmthout zijn nu bezig met een onderzoek om de waarde van de PSMA-scan ter primaire stadiering te evalueren/definiëren. Dit onderzoek vindt plaats in samenwerking met het UMC Utrecht en met Meander Medisch Centrum Amersfoort. Dit is de Pepper-studie.

Lavalaye: ‘Alle patiënten die meedoen in dit onderzoek, krijgen een PSMA-PET-scan; In het Multi Disciplinair Overleg (MDO) worden de patiënten eerst (anoniem) beoordeeld zonder de PSMA-scan en daar daarna worden ze nog een keer beoordeeld (ook weer geanonimiseerd) met de informatie die de PSMA-scan geeft. Het gaat om een onderzoek waar 150 patiënten aan mee gaan doen.’

Het onderzoek ligt nu bij het METC (Medisch Ethische Toetsings Commissie) ter beoordeling en is dus nog niet gestart. Het onderzoek zal worden uitgevoerd in meerdere ziekenhuizen en zal binnen 1 jaar afgerond worden. De ziekenhuizen maken hun eigen PSMA-scan en hebben hun eigen MDO.

‘Zoals gezegd: deze nieuwe technologische ontwikkeling zorgt voor veel discussie. Oncologen en radiotherapeuten willen graag weten wat voor beleid er moet worden gevoerd naar aanleiding van de uitslagen van de PSMA-scan. Het is belangrijk dat dit duidelijk wordt voordat het in de richtlijnen kan worden opgenomen.’ Lavalaye verwacht over ongeveer twee jaar de resultaten van de Pepper-studie. De afspraak voor een vervolginterview over twee jaar staat!

De toekomst: PSMA-therapie

Binnenkort komt er een symposium over PSMA-therapie. Dit houdt in dat je het eiwit dat op de tumor zit gericht behandelt. Dit kan door het radioactieve Lutetium-177 te binden aan het PSMA-eiwit. Zo krijg je bij het inspuiten van de Lu177-PSMA een heel gerichte, lokale radionuclide behandeling/bestraling.

In Duitsland zijn de eerste resultaten veelbelovend. In Nederland wordt deze behandeling nog niet gedaan. Grootschalig (nationaal) onderzoek naar de effecten en mogelijke gezondheidswinst van deze therapie zal nog moeten worden opgezet. Het aankomende jaar wordt dus spannend voor deze therapie, die overigens vrij eenvoudig uit te voeren is.

Noot van de redactie: in dit onderzoek naar behandeling is Jules Lavalaye niet betrokken dus het heeft geen zin hem hierover te bellen.
 

*Achtergrondinformatie: de verschillende soorten scans

  • Een CT-scan brengt door middel van röntgenstralen (en al dan niet met contrastvloeistof) de organen en weefsels in beeld.
  • Een PET-scan is een scan waarbij een radioactieve stof in een bloedvat in de arm wordt gespoten. De straling van deze stof, wordt met de PET-scan omgezet in beelden. Vaak wordt met PET FDG PET bedoeld, deze werkt met radioactief glucose (suiker). Kankercellen gebruiken meer suiker dan andere cellen dus daar gaat meer van de radioactieve stof heen . voor prostaatkanker werkt FDG echter niet goed, vandaar dat er gezocht werd naar een andere stof die beter bindt aan de tumorcellen.
  • Een Botscan is een scan waarbij een radioactieve stof in een bloedvat in de arm wordt gespoten die door de botten wordt opgenomen. Zo ontstaat een beeld van eventuele uitzaaiingen in de botten.