Prostaat.nl

Alles over de Prostaat

Prostaat.nl

Behandeling van prostaatkanker zonder uitzaaiingen

Prostaatkanker die niet uitgezaaid is, kan vaak goed genezen worden. Hieronder worden de meest gebruikte behandelingen beschreven. Is prostaatkanker eenmaal uitgezaaid, dan resteert vaak alleen een behandeling om de klachten te verminderen.

Inwendige bestraling (brachytherapie)

Brachytherapie wordt toegepast bij patiënten die een beginstadium van prostaatkanker hebben, waarbij de patiënt bovendien nog aan een aantal voorwaarden moet voldoen. Bij brachytherapie van de prostaat worden kleine radioactieve bronnetjes in de prostaat gebracht. Dit inbrengen kan van permanente aard zijn (inbrengen van zaadjes of ‘seeds’) en van tijdelijke aard (HDR/PDR brachytherapie).

Eén van de zeer in het oog springende voordelen is dat de radioactiviteit zich beperkt tot het orgaan waar het om gaat. Het gezonde weefsel dat er vlakbij ligt wordt maximaal gespaard. Dit betekent dat de bijwerkingen minimaal zijn. Na één dag (in geval van een zaadjes-behandeling) of een paar dagen (in geval van een HDR of PDR behandeling) kunt u gewoonlijk weer naar huis.

Brachytherapie wordt niet alleen bij prostaatkanker toegepast, maar ook bij verschillende andere tumoren: gynaecologische tumoren, borsttumoren en hersentumoren.

» lees verder over brachytherapie
» interview met de fabrikant van brachytherapie

Uitwendige bestraling

Straling vernietigt kankercellen. Bij uitwendige bestraling wordt de stralenbundel zo nauwkeurig mogelijk op de tumor gericht. Omringende gezonde cellen worden echter vaak ook tijdelijk beschadigd door de bestraling.

Bijwerkingen bestraling

Bij bestraling kunnen bijwerkingen optreden: misselijkheid, geen trek in eten, vermoeidheid, vaker plassen, branderig gevoel bij het plassen, diarree, bloed in de ontlasting. Deze klachten treden meestal aan het eind van een bestralingsperiode op of erna. Meestal is dit van voorbijgaande aard. Als blijvend gevolg van de bestraling kan impotentie optreden.

Deze behandeling gebeurt poliklinisch (u kunt dus dezelfde dag weer naar huis). Gedurende een periode van 7 weken wordt u 5 keer per week bestraald tot een totale bestralingsdosis van 68 Gy. Er zijn aanwijzingen dat een hogere bestralingsdosis tot 78 Gy, vooral voor patiënten met een hoog risico op het terugkomen van de ziekte (en weer stijgen van de PSA), een beter resultaat geeft. De kans op bijwerkingen op langere termijn, zoals bloedverlies en verlies van ontlasting uit de darm, blijkt bij deze hogere bestralingsdosis wat groter te zijn (gegevens uit de fase III CKVO 96-10 studie).

Radicale prostatectomie (gehele verwijdering van de prostaat)

Een radicale prostatectomie is de medische term voor een totale prostaatverwijdering. Deze operatie wordt toegepast met als doel de gehele prostaat met daarin de prostaatkanker te verwijderen. Deze operatie wordt dan ook alleen toegepast als er geen sprake is van uitzaaiingen elders in het lichaam.

Jaarlijks ondergaan in Nederland circa 2000 mannen een dergelijke operatie die vaak een zeer goede kans op genezing biedt. Als er sprake is van een verhoogde kans op lymfklieruitzaaiingen (>5-10%) dan wordt gedurende dezelfde ingreep een zogenaamde pelviene lymfklierdissectie verricht, waarbij ook alle lymfklieren rondom de prostaat worden verwijderd. Deze kans op lymfklieruitzaaiingen wordt bepaald op basis van onder meer de hoogte van het PSA, de Gleason-score en of de tumor door het kapsel heen gegroeid is.

Lees hier verder over radicale prostatectomie

Robotchirurgie

Op enkele plaatsen in ons land is men begonnen met de laparoscopische radicale prostatectomie met inschakelen van een robot (de Da Vinci operatierobot). Hierbij zit de operateur met zijn hoofd en handen in een nauwe ruimte en zijn zijn vingers via een computer verbonden met het via de holle buisjes ingebrachte instrumentarium. Door subtiele vingerbewegingen stuurt hij de instrumenten. Veel oefening is nodig om deze procedure binnen een redelijke tijd klaar te krijgen.

Zie verder de uitgebreide informatie over de Da Vinci Robot.

Lees hier het interview met Dr. Jean-Paul van Basten (CWZ).

Active surveillance of Actief volgen

In sommige gevallen groeit prostaatkanker zo langzaam dat patiënten voor lange tijd en soms zelfs gedurende de rest van hun leven geen klachten van hun prostaatkanker zullen krijgen. Deze patiënten zouden in aanmerkingen kunnen komen voor active surveillance (‘actieve observatie’ of ‘actief volgend beleid’).

Wanneer een patiënt kiest voor een active surveillance beleid, betekent dit niet dat hij geen behandeling krijgt, maar dat de behandeling pas wordt gegeven als het daadwerkelijk nodig is.

Om te spreken van laag-risico prostaatkanker, geschikt voor active surveillance, moet u voldoen aan de volgende criteria:

  • PSA ≤ 10T-stadium T1c of T2, zie ook TNM (link)
  • Gleason 3+3=6, zie ook Gleason (link)
  • ≤ 2 biopten met prostaatkanker

In veel gevallen kan ook een MRI van de prostaat helpen om met zekerheid vast te stellen of prostaatkanker in aanmerking komt voor active surveillance behandeling.

PRIAS

Vanaf 3 augustus 2012 loopt het PRIAS-onderzoek. Dit is een grootschalig onderzoek naar de effecten van een ‘actief volgen beleid’ bij mannen met laag-risico prostaatkanker. Het doel van dit onderzoek is na te gaan of er verschil in sterfte aan prostaatkanker optreedt tussen mannen die direct na de diagnose zijn behandeld en mannen die worden gevolgd met een afwachtend beleid. Tot op heden is tussen beide groepen nog geen verschil in sterfte aan prostaatkanker aangetoond.

Deelname aan het onderzoek is geheel vrijwillig.

Meer informatie over PRIAS en de deelnemende ziekenhuizen vindt u hier: www.prias-project.org

Nieuwe behandelingen in onderzoek

HIFU

Bij HIFU (High-Intensity Focused Ultrasound) worden radiogolven gebruikt (0.5-10 MHz) die diep in het prostaatweefsel doordringen. Door de hoge temperatuur in het focus (85-100 graden C.) gaan de prostaatcellen kapot en ontstaan er holtes.

De radiogolven worden uitgezonden via een antenne die in de endeldarm wordt ingebracht. De golf gaat door de wand van de darm tot diep in de prostaat en in het focus ontstaat door o.a. akoestische druk een hittegolf die zich naar boven en naar beneden, in de richting van de antenne uitbreidt. Er is hierdoor een sigaarvormige zone van dood weefsel ontstaan en door het focus telkens te verplaatsen kan de gehele prostaat behandeld worden. Beschadiging van de darmwand wordt voorkomen door een constante stroom van water van 5 graden Celsius in de probe.

Twee apparaten zijn op de markt: de Sonablate R55 en de Ablatherm. De software voor deze apparaten wordt regelmatig uitgebreid en verder ontwikkeld. Het apparaat zend golven van 7.5 MHz uit om de prostaat goed zichtbaar te maken en het prostaatvolume te meten, als een soort “pre-treatment” planning. De prostaat wordt verdeeld in blokken met ieder een planning. De behandeling wordt vervolgens uitgevoerd via computergestuurde bewegingen van een transducer bij 3 of 4 MHz.

Analyse van de literatuur tot 2008 laat zien dat er geen vergelijkende studies zijn gepubliceerd en dat de follow-up nog van beperkte duur is, zodat er praktisch geen overlevingscijfers bekend zijn. Het review artikel van Aus in 2006 geeft aan dat op basis van gegevens zoals PSA en prostaatbiopten na HIFU, er een progressievrije overleving (overleven zonder dat de ziekte zich uitbreid) van 63-87% is, gebaseerd op de gegevens van 3 en 5 jaar na behandeling. Negatieve prostaatbiopten (dat wil zeggen prostaatbiopten waarin geen kanker werd aangetroffen) werden waargenomen bij 82-94% van de patiënten na behandeling met HIFU.

Omdat na HIFU de noodzaak om een katheter te hebben lang kan duren (door zwelling van de prostaat vanwege de hoge temperatuur) wordt tegenwoordig steeds vaker overgegaan om eerst een TURP te doen, gevolgd door HIFU.

Een erectiestoornis na HIFU zou bij ongeveer 2 op de 3 mannen voorkomen.

Welke patiënten kunnen voor HIFU behandelingen in aanmerking komen?

Patiënten met een T1-2 NoMo prostaatkanker, die een prostaat hebben die niet groter is dan 40 ml, een normale darmwand hebben met een dikte van 6 mm, en verkalkingen in de prostaat die niet groter zijn dan 5 mm (vanwege verstoring van de golven). Anesthesie of een ruggenprik die 4 uur duurt, moet mogelijk zijn. Op dit moment wordt er steeds vaker overgegaan om recidief tumor na brachytherapie met HIFU te behandelen.

Cryochirurgie

Cryochirurgie

Cryochirurgie

Cryochirurgie is een techniek waarbij via dunne sondes die zijn ingebracht in de prostaat, een vloeistof of gas in de prostaat te brengen dat de  eigenschap heeft het weefsel zeer sterk te koelen. Het is een oude techniek die in het begin van de zestiger jaren van de vorige eeuw gebruikt werd voor de behandeling van grote goedaardig vergrote prostaten. De techniek is inmiddels sterk verbeterd, zodat een echografisch gecontroleerde, nauwkeuriger behandeling kan plaatsvinden.

Een speciaal catheter wordt in de plasbuis gebracht en zorgt voor voldoende warmte om beschadiging te voorkomen. Nog twee sondes worden tussen de prostaat en de endeldarm geplaatst met hetzelfde doel. Net als bij brachytherapie worden er vervolgens een aantal holle buisjes in de prostaat gebracht en vindt bevriezing met behulp van Argon gas plaats tot -40 graden.

Na 10 minuten, bij temperatuur controle en echografisch waarnemen (via de endeldarm) van de grootte van de ijsbal wordt het doelvolume in twee cycli ontdooit en verder weer met Helium bevroren. Hierdoor sterft het weefsel af en wordt later uitgeplast. Een blaas catheter via de buikwand moet er voor zorgen dat in die periode de blaas geleegd kan worden. Anesthesie is noodzakelijk. De eerste resultaten zijn veelbelovend maar lange termijn resultaten moeten worden afgewacht. In principe is de behandeling van recidief kankers na bestraling mogelijk.

Zowel bij de HIFU als bij de cryochirurgie worden als complicatie een erectiestoornis beschreven, evenals kans op urine-incontinentie.

Cryochirurgie wordt in Nederland toegepast in:

  • Canisius Wilhemina Ziekenhuis in Nijmegen (Dr. Vergunst)
  • St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein (Dr. Vijverberg)
  • UMCG Groningen in Groningen (Dr. de Jong)

Bijwerkingen en complicaties

Alle behandelingsvormen van prostaatkanker hebben potentiële bijwerkingen of kunnen complicaties geven. Zie hiervoor Bijwerkingen en complicaties van prostaatkankerbehandelingen.

Kosten (november 2004) van de diverse behandelingen

De kosten van een radicale prostatectomie bedragen ongeveer 12.000 euro, van uitwendige radiotherapie ongeveer 7500 euro en van Jodium 125 implantatie ongeveer 7000 euro.

De kosten van HDR behandelingen (high dose rate, waarbij via holle naalden tijdelijke bronnen worden ingebracht) bedragen ongeveer 800 euro.