De behandeling van prostaatkanker bij oudere mannen

Van woensdag 26 maart t/m 29 maart werd in Milaan het jaarlijkse congres van de Europese Associatie van Urologie (EAU) gehouden. Prostaat.nl was hierbij aanwezig en woonde o.a. de bijeenkomst "Prostaatkanker management bij senioren" bij.

Klik hier voor de printversie van dit artikel

ROTTERDAM - Ieder jaar komen er 1,3 miljoen nieuwe gevallen van prostaatkanker bij in Europa. Daarmee is prostaatkanker de meest voorkomende kankersoort bij mannen. Gek genoeg is prostaatkanker niet nummer 1 op het gebied van doodsoorzaken. Veel meer mannen overlijden namelijk aan longkanker en dikke darm kanker. Prostaatkanker staat als doodsoorzaak op nummer 3. Veel prostaatkanker patiënten overlijden dus aan heel iets anders.

Mannen van 65 met prostaatkanker, leven gemiddeld nog 17 jaar. Als een man 75 is en prostaatkanker heeft, dan is de kans groot om nog 85 te worden. Al met al is prostaatkanker een ernstige ziekte, maar gelukkig worden veel mannen er oud mee.

Tegenwoordig wordt prostaatkanker op steeds jongere leeftijd ontdekt. Vaak toevallig bij een algemeen lichamelijk onderzoek. Ook vragen steeds meer mannen om een PSA-test. PSA is een stofje dat in de prostaat aangemaakt wordt, als er activiteit is in de prostaat. Dit komt vervolgens in het bloed terecht. Bij prostaatkanker is de PSA-waarde in het bloed vaak verhoogd (maar niet altijd). Als uit een bloedtest blijkt dat het PSA verhoogd is, is dit reden om verder onderzoek te doen.

Prostaatkanker is er in verschillende varianten, die variëren van een lokaal tot een uitgebreid proces. Afhankelijk van de uitgebreidheid van de prostaatkanker, kunnen oudere mannen vaak nog 10 tot 17 jaar met de ziekte leven en gaan ze ook nog vaak ergens anders aan dood. Het is dan de vraag of en hoe de prostaatkanker behandeld moet worden.

De arts van tegenwoordig heeft de uitdaging om te bepalen wie een ernstige vorm van prostaatkanker heeft en hoe dat dan behandeld moet worden. Daarbij moet voorkomen worden, dat er overbehandeling plaatsvindt bij mannen die aan iets anders zullen overlijden. Moet iemand die een grote kans heeft te overlijden aan iets anders, nog behandeld worden voor een ziekte waar hij op dat moment geen last van heeft?

Wie moet de arts wel of niet behandelen

Prof. John Fitzpatrick uit Ierland, vertelt dat er al een aantal jaren uitgebreid onderzoek gedaan wordt naar goede voorspellers van de ernst en het verloop van de ziekte. Daaruit is naar voren gekomen dat het PSA-gehalte en de Gleasonscore – een maatstaf voor de ernst van de ziekte – belangrijke voorspellers zijn van overlijden als gevolg van de prostaatkanker. Daarnaast blijkt co-morbiditeit een belangrijke voorspeller van andere overlijdensoorzaken bij mannen met prostaatkanker. Co-morbiditeit is het hebben van andere (levensbedreigende) ziekteverschijnselen of stoornissen gelijktijdig met prostaatkanker, zoals hart- en vaatziekten, diabetes en leverkanker.

Fransman Prof. Jean-Pierre Droz houdt een betoog, waaruit blijkt dat de algehele gezondheidsstatus in sterke mate invloed heeft op de levensverwachting. Prostaatkankerpatiënten van 70 jaar oud die als Gezond worden beschouwd, leven gemiddeld nog 18 jaar. Patiënten van 70 die als Zwak worden beschouwd, leven gemiddeld nog 7 jaar.

Co-morbiditeit is ook volgens Prof. Droz een belangrijke indicator voor de levensverwachting, maar daarnaast tellen ook andere factoren mee: de medische gesteldheid, sociaal-economische factoren, dieet, afhankelijkheid (van anderen), geestelijke gesteldheid (depressiviteit) en het risico op vallen. De evaluatie van patiënten moet daarom door een multidisciplinair team gedaan worden, van geriater, oncoloog en fysiotherapeut, tot sociaal werker, diëtist en apotheker.

Volgens Prof. Droz moet de behandeling aangepast worden aan de gezondheidsstatus die uit de genoemde factoren tot stand komt. Hij komt tot de volgende tabel:

Op dit moment zijn er geen nog richtlijnen voor het managen van prostaatkanker bij oudere mannen. Tijdens dit EAU-congres wordt een voorstel gepresenteerd voor een richtlijn voor behandeling van gelocaliseerde (= niet uitgezaaide) prostaatkanker bij oudere mannen. Deze is gebaseerd op dezelfde indeling die Prof. Droz aanhaalde.

Behandeling van gevorderde prostaatkanker bij oudere mannen

Behandeling met hormonen is op dit moment de eerste behandeling bij uitgezaaide prostaatkanker. De progressie (voortschrijding) van de ziekte wordt afgeremd en het risico op ernstige complicaties wordt daardoor kleiner. Bij oudere patiënten is bij deze behandeling wel extra voorzichtigheid nodig, wegens het toegenomen risico op botbreuken, diabetes en een hartaanval.

Na verloop van tijd wordt de prostaatkanker hormoonongevoelig en helpt de hormonale behandeling niet meer. De standaardbehandeling daarna is chemotherapie. Chemotherapie (docetaxel*) verlengt de levensduur (levensverwachting circa 20 maanden), verbetert de kwaliteit van leven en heeft in principe dezelfde werkzaamheid bij oudere patiënten als bij jongere patiënten.

De werkzaamheid van chemotherapie is goed onderzocht. Er is alleen geen specifiek onderzoek gedaan naar de behandeling van "zwakke" en "te zieke" patiënten met chemotherapie. Normaal wordt chemotherapie iedere 3 weken gegeven. Mogelijk is wekelijkse behandeling met docetaxel* (chemotherapie) geschikter voor "zwakke" patiënten. Dit staat ook in de voorgestelde nieuwe richtlijn (SIOG-richtlijn) voor uitgezaaide prostaatkanker.

Bij de patiënten in de groep "Te ziek" moet er vooral geprobeerd worden om symptomen als pijn te bestrijden.

Conclusie

Concluderend kan gezegd worden dat bij de behandeling van prostaatkanker bij senioren, gekeken moet worden naar het totaalplaatje rondom de patiënt. Co-morbiditeit is heel belangrijk, maar ook factoren als leefomgeving, algehele gezondheidstatus en mobiliteit. Leeftijd alleen is dus geen criterium voor wel of niet behandelen.

De behandeling moet gebaseerd worden op deze gezondheidsstatus, waarbij er 4 categorieën onderscheiden worden: Gezond, Kwetsbaar, Zwak en Te ziek. De behandeling van prostaatkanker is dus weer verder verbeterd. Maar wat voor de lezers van Prostaat.nl ook een belangrijke conclusie is, zijn de slotwoorden van Prof. Droz over het behandelen van prostaatkankerpatiënten: "The decision must be shared between doctor and patient". De beslissing over wel of niet en zo ja, hoe te behandelen, moet gedeeld worden door de arts en de patiënt.

---

* docetaxel is in de handel onder de naam Taxotere®

Rotterdam, april 2008

Klik hier voor de printversie van dit artikel