De moderne benadering van pijnbestrijding – het stappenplan

Als uw pijn niet voldoende beheersbaar is met behulp van de geneesmiddelen die bij een bepaalde stap horen, dan kunt u verder naar de volgende stap.

Stap 1

Lichte tot matige aanhoudende pijn.

Iedereen heeft wel eens last van hoofdpijn of kiespijn: deze vorm van pijn is te behandelen met de volgende geneesmiddelen.

• Paracetamol (siroop, poeder, tablet of zetpil) tot maximaal 8 maal daags 500 mg tablet of 4 maal daags 1000 mg zetpil
en/of
• een NSAID(non-steroidal anti-inflammatory drug) bijv. Naproxen 2 tot 3 maal daags 500 mg

Deze middelen bestrijden niet alleen pijn, maar hebben ook nog andere indicaties. Alle werken koortsverlagend, en hebben - behalve paracetamol - een ontstekingremmende werking. De meeste van deze middelen worden in combinatie met andere middelen gebruikt, waardoor het effect van het ene of het andere versterkt wordt.

Stap 2

Als er met de geneesmiddelen uit Stap 1 onvoldoende pijnverlichting optreedt.

• Paracetamol 500 mg plus codeïne 20-60 mg tablet tot maximaal 8 maal daags
• Tramal capsule 3 maal daags 50-100 mg
• TramalCR 2 maal daags 100-200 mg of in druppelvorm.

Als er met de geneesmiddelen uit Stap 1 onvoldoende pijnverlichting optreedt, kan het zijn dat u in plaats daarvan of aanvullend geneesmiddelen uit Stap 2 krijgt. Het gaat hier om langzaam werkende geneesmiddelen van het zogenaamde opium-achtige type (dikwijls opiaten genoemd). Veel mensen schrikken van het woord ‘opium-achtig’; ze denken direct aan verslaving. Als het ook u afschrikt, dan kunnen we u geruststellen. De hedendaagse pijnbehandeling met opium-achtige geneesmiddelen kent geen bedreiging van verslaving. Stoffen die in de hedendaagse pijnbestrijding gebruikt worden, maken van u echt geen drugsverslaafde. De betreffende stoffen zijn in een laboratorium zo bewerkt, dat ze wezenlijk verschillen van opium. Ze verlichten alleen de pijn: niets meer en niets minder dan dat. Andere effecten zijn geheel afwezig of nauwelijks meer merkbaar. Bovendien werkt bij iemand met pijn een opium-achtige stof heel anders dan bij iemand zonder pijn.

De enige bijwerking waarop men bij het voorschrijven van opiaten moet letten, is verstopping, ook wel obstipatie genoemd. Daarom moet met een opiumachtige stof tegelijkertijd een laxeermiddel worden voorgeschreven. Vraag erom als u het niet krijgt. Andere bijwerkingen zijn misselijkheid, braken, sufheid en angstdromen. In tegenstelling tot de obstipatie zijn deze bijwerkingen meestal van tijdelijke aard; na drie tot vijf dagen worden ze vaak minder. Is dit niet het geval, dan kunt u ook hiervoor iets krijgen.

Stap 3

Bij Stap 3 komen we dezelfde geneesmiddelen tegen als bij Stap 2, met andere woorden: stoffen van het opium-achtige type. Alleen hebben stoffen van dit niveau een veel krachtigere werking. Een krachtigere werking betekent niet dat ze meer bijwerkingen hebben of meer gevaar voor verslaving inhouden. Krachtiger betekent in dit geval alleen dat ze de pijn doeltreffender onder controle houden. Voorbeelden van deze middelen zijn:

• · De Pijnpleister (Durogesic): in deze pleister wordt fentanyl gebruikt als werkzame stof. Vanuit deze pleister komt de fentanyl via de huid in het lichaam. Dat gebeurt in ongeveer 72 uur, waardoor de pleister maar eens in de twee of drie dagen vervangen hoeft te worden; startdosis 25 microgram per uur. Daarnaast leidt de pleister tot minder obstipatie.
• · Morfine met vertraagde afgifte (“slow release”) 1-2 maal daags met een startdosis van 20-60 mg per dag. Dankzij de vertraagde afgifte hoeft de patient het medicijn maar één of twee keer keer per dag in te nemen.
• · Methadon. Een pijnstiller als methadon kan gebruikt worden als alternatief voor de “slow release”-morfines of voor de pijnpleister met fentanyl; 5-10 mg om de 4 tot 8 uur als tablet.