Brachytherapie is de inwendige bestraling van de prostaat. Als je prostaatkanker hebt dan kun je proberen de prostaat operatief weg te halen, of je kunt de kankercellen doden door middel van bestraling. Zoals bij uitwendige bestraling wil je de omgeving van het prostaatkankergebied niet al te zeer meebestralen omdat anders ook gezonde cellen beschadigd worden. Brachytherapie is een inwendige bestralingstechniek. Brachy is Grieks voor dichtbij. Radioactieve bronnen worden hierbij in de prostaat geplaatst en geven daar voor ongeveer een half jaar een hoge dosis straling. Het werkt uitsluitend op de aangetaste prostaat en geeft daardoor minder complicaties dan uitwendige bestraling. Er zitten ook beperkingen aan want bij een grotere prostaat kunnen de radioactieve deeltjes niet goed worden gepositioneerd en moet je deze therapie dus niet geven.

Wat zijn de voordelen van brachytherapie?

Het is een dagbehandeling die minimaal ingrijpend is en veel minder kans geeft op allerlei extra klachten zoals impotentie en incontinentie. Het effect is uitstekend: in vergelijking met de radicale prostaatverwijdering zijn de overlevingsresultaten na 10 jaar precies hetzelfde. Naast het voordeel dat je dus de omgeving van de prostaat niet meebestraalt, kun je na brachytherapie aan het eind van de dag weer naar huis en wordt de tumor vervolgens een half jaar lang permanent bestraald.

Hoe wordt de therapie gegeven?

Het is een heel secure ingreep met een bijzondere techniek. De patiënt komt naar de kliniek en krijgt met hele dunne naaldjes in zijn prostaat 60 á 100 radioactieve jodiumzaadjes ingebracht. Die zaadjes bestralen elk een deel van de prostaat en allemaal samen de klier als geheel. Het stralingsbereik is slechts enkele millimeters en veroorzaakt geen schade aan de rest van het lichaam. Na een half jaar hebben de deeltjes hun grootste kracht verloren en na een jaar zijn ze helemaal uitgewerkt.

Welke patiënten komen voor brachytherapie in aanmerking?

Dat is afhankelijk van de grootte van de prostaat en de uitgebreidheid van de ziekte. Zit de kanker ook in het kapsel of buiten de prostaat, dan is een ander soort behandeling onvermijdelijk. Want zit de kanker in de schil of ook daarbuiten, dan bestaat er een kans op uitzaaiingen en die kunnen we met brachytherapie niet behandelen. Brachytherapie is dus uitsluitend voor patiënten met kanker binnen de prostaat.

De grootte van de prostaat speelt dus een belangrijke rol?

Dat klopt. Een prostaat van 50 gram of kleiner kun je met brachytherapie perfect behandelen. Bij prostaten die groter zijn dan 50 gram kunnen we de radioactieve deeltjes niet altijd exact genoeg plaatsen om het gewenste effect te krijgen. Ook zijn er verschillende agressiestadia: graad 1, 2 en 3. Graad 3 is de snelstgroeiende, agressiefste vorm. Daarvoor kiezen we liever een ander soort behandeling, want brachytherapie slaat daar minder goed op aan.

Met een grotere prostaat dus geen behandeling met brachytherapie?

Een prostaat van 50 gram is doorgaans het maximum. Grotere prostaten komen in eerste instantie niet in aanmerking voor inwendige bestraling omdat we de radioactieve zaadjes niet exact op de goede locatie kunnen krijgen. Zoals ik al zei: het is heel precies werk. Wat we wel kunnen doen is eerst een medicinale behandeling geven om de prostaat geschikt te maken voor brachytherapie. We geven daarvoor tabletjes Casodex of iets soortgelijks. Van Casodex is de werking uitgebreid onderzocht, het is een middel dat het mannelijke hormoon blokkeert waardoor de prostaat niet meer groeit en gaat krimpen.

De patiënt slikt de medicijnen voor minimaal drie maanden. Daarna kijken we met een echo in hoeverre de prostaat is verkleind. Vaak blijkt het volume met 20% te zijn afgenomen. Bij een krimp tot ongeveer 50 gram komt de patiënt alsnog in aanmerking voor brachytherapie. Bijkomend voordeel van de voorbehandeling met Casodex is dat de patiënt tijdens de kuur zijn PSA-gehalte ziet teruglopen en dat geeft rust. PSA staat voor prostaat specifiek antigeen. Het is een stof die uit de zieke prostaat in de bloedbaan lekt. We meten de PSA aan de hand van een bloedonderzoek en hebben op die manier goed zicht op de gesteldheid van de prostaat.

Hoe werkt Casodex en wat zijn de bijwerkingen?

Casodex en aanverwante medicijnen blokkeren de receptor en aldus de werking van testosteron, het mannelijke hormoon. Testosteron werkt als een groeimiddel voor de prostaat en daarmee ook op de kanker. Het lichaam blijft de stof wel aanmaken, maar het heeft geen invloed meer op je prostaat. Die stopt met groeien en krimpt dan tot op zekere hoogte. Het grote voordeel van Casodex en soortgelijken is dat de patiënt niet in een soort overgang raakt. Ongeveer 70% van de gebruikers krijgt als bijwerking last van lichte borstontwikkeling of pijnlijke tepels, ongeveer vergelijkbaar met wat je als jongen kunt meemaken als je in de puberteit komt.

Als je daar hevig last van hebt, kunt u daar iets aan doen?

Jawel, er zijn pilletjes voor en het is ook mogelijk om het gebied rond de tepels kort te bestralen; maar we doen dat eigenlijk zelden. Het gaat vanzelf weer weg en je houdt er niets aan over. Maar mocht het voor de patiënt veel last geven dan kunnen we dat inderdaad wel oplossen.

Is wat u hier vertelt algemeen aanvaard bij de urologen in Nederland?

Ja, er is een duidelijke opleving van de brachytherapie. We hebben hier in Europa de laatste 10 á 20 jaar de Verenigde Staten qua prostaatkankerbehandeling een beetje nageaapt. Van oudsher hebben we hier in Nederland een stel buitengewoon goede radiotherapeutische instellingen, beter dan waar dan ook ter wereld. Desondanks kwam vanuit Amerika de radicale prostaatverwijdering overwaaien als zijnde de beste behandeling. Waar niemand aan dacht was dat er in Amerika geen goede radiotherapie bestond. Voor de USA, in Seattle, is professor Blasco begonnen met radiotherapie en in het bijzonder brachytherapie. Zijn resultaten hebben wereldwijd diepe indruk gemaakt, zodat men er nu ook in de Verenigde Staten van overtuigd is dat brachytherapie een uitstekende behandeling is. Zeker voor de milde en matige vormen van prostaatkanker.

Nu gaan we van de urologie naar de radiologie, hoe dat zo?

U bedoelt de radiotherapie? De uroloog en de patiënt besluiten samen tot brachytherapie. Het inbrengen van de radioactieve deeltjes wordt meestal door de radiotherapeut gedaan. Niet ieder ziekenhuis is daartoe uitgerust: er zijn ongeveer 10 plaatsen in Nederland waar dat kan. Brachytherapie is een heel specifieke vorm van radiotherapie. Hier in Deventer zit een van de oudste behandelcentra. We zijn daar samen met het AMC als eerste in Nederland begonnen met brachytherapie voor prostaatkanker. Vrijwel alle academische ziekenhuizen en meerdere grote ziekenhuizen hebben een radiotherapeutisch centrum.

Wat zijn naast brachytherapie de andere behandelingsmogelijkheden?

De uroloog kan een patiënt met een geneeslijke vorm van prostaatkanker drie mogelijke behandelingen aanbieden: radicale prostatectomie (prostaatverwijdering), uitwendige bestraling of brachytherapie. Dat zijn de drie mogelijkheden. Wat de keus uiteindelijk wordt is absoluut maatwerk. Er zijn allerlei argumenten denkbaar waarom je voor het één of het ander kiest. De brachytherapie is een zeer belangrijke optie omdat het met weinig bijwerkingen uitstekende resultaten geeft.

Is er nog iets wat u aan dit gesprek wilt toevoegen?

Ja, iets over radioactiviteit. Het voordeel van brachytherapie boven uitwendige bestraling is dat je een heel gericht stralingseffect hebt, maar iedereen is bang voor straling en iedereen is ook bang om de rest van zijn leven met radioactieve deeltjes in zijn prostaat te blijven rondlopen. Die straling gaat echter niet verder dan een paar millimeter en na een jaar is hij helemaal weg. Je wordt dus niet een nucleaire bom zoals sommige mensen denken. Het blijft er wel inzitten, maar het geeft geen last of risico.

Maarssen/Deventer, d.d. 17 mei 2004

Klik hier voor de printversie van dit interview

U bevindt zich hier: Patiënten informatie » Prostaatkanker » Behandeling » Ter genezing » Brachytherapie » Interview behandelaar

Gesponsorde links:

» Prostaat? Prostaforce is goed voor de prostaat