Behandeling van prostaatkanker met uitzaaiingen / behandeling ter vermindering van de klachten

Prostaatkanker die uitgezaaid is, kan vaak niet meer genezen worden. De behandeling richt zich dan op vermindering van de klachten en op levensverlenging met een zo hoog mogelijke kwaliteit. Is prostaatkanker niet uitgezaaid, dan zijn er verschillende behandelingen mogelijk ter genezing.

Bij verreweg de meeste patiënten met prostaatkanker zijn uitzaaiingen hoofdzakelijk of zelfs uitsluitend in de botten gelokaliseerd. Andere plaatsen waar uitzaaiingen kunnen voorkomen zijn de lymfeklieren en soms de longen of de lever. Klachten ten gevolge van uitzaaiingen van prostaatkanker hangen meestal samen met de plaats van de ziekte; pijn in de botten, een botbreuk, druk op het ruggemerg door een uitzaaiing in een wervel. Algemene klachten zijn vermoeidheid, achteruitgang in lichamelijke conditie en gewichtsverlies.

Soms worden uitzaaiingen min of meer toevallig vastgesteld naar aanleiding van onderzoek vanwege een stijgend PSA en heeft de patiënt nog in het geheel geen klachten.

Als prostaatkanker is uitgezaaid zijn er meerdere mogelijkheden voor behandeling (zie verder), maar geen van deze methoden is genezend. Wel kan de patiënt vaak nog heel lang een goede kwaliteit van leven hebben. Indien het PSA langzaam stijgt (tijd tot verdubbeling meer dan zes maanden) en röntgenfoto’s en een botscan nog geen (zekere) uitzaaiingen aantonen, kan er daarom soms nog voor worden gekozen om met een behandeling (met bijwerkingen) te wachten zolang er geen klachten zijn.

Indien röntgenfoto’s of een botscan echter het bestaan van uitzaaiingen uitwijzen is de tijd tussen nog geen klachten en het ontstaan van klachten doorgaans beperkt tot enkele maanden en wordt er meestal voor gekozen met (hormonale) behandeling te starten.

De gemiddelde duur tussen start hormonale behandeling en het moment van ziekteprogressie, dus het ontstaan van hormoon-ongevoelig ziekte, is 18-24 maanden.

Indien patiënten naast LHRH tevens langere tijd behandeld zijn (meestal in het kader van maximale androgeenblokkade) met een anti-androgeen, kan de ziekte soms opnieuw enkele maanden tot staan worden gebracht door het anti-androgeen te staken. Dit wordt een anti-androgeenonttrekkingsrespons genoemd. Hierna is ook bij deze patiënten sprake van androgeenonafhankelijk of hormoon-ongevoelig prostaatkanker.

Hormonale behandeling

De groei van kankercellen kan worden afgeremd als de productie van het mannelijk hormoon testosteron wordt verminderd of stilgezet. De productie hiervan vindt plaats in de zaadballen. De productie van testosteron kan stilgezet worden door de zaadballen operatief te verwijderen. Er zijn ook medicijnen op de markt die kunnen worden toegediend via een injectie, als tablet of als neusspray en die hetzelfde doel hebben: de produktie van testosteron stil leggen. Deze medicijnen worden LH-RH analogen genoemd.

» Lees verder over hormonale behandeling bij prostaatkanker

Chemotherapie

Wanneer hormonale behandeling niet meer werkt (de PSA gaat stijgen of er ontstaat pijn), kan chemotherapie worden gegeven. Dit zijn stoffen die snelgroeiende (kanker)cellen doden.

» Lees verder over chemotherapie bij prostaatkanker

Bisfosfonaten (botafbraak-remmers)

Door de uitzaaiing van kanker naar de botten wordt het bot vaak afgebroken (osteolyse). Hierdoor wordt het bot broos en breekbaar en de patient kan veel pijn krijgen. Bisfosfonaten remmen de afbraak van het bot. Hierdoor is er vaak minder pijn en minder kans op breken van het bot.

» Lees verder over behandeling met bisfosfonaten bij prostaatkanker

Behandeling bij moeilijk plassen: gedeeltelijke verwijdering van de prostaat

Als u veel problemen heeft met het plassen, kan een deel van de prostaat worden verwijderd om deze klachten te verminderen. Dit gebeurt d.m.v. de TURP, dezelfde operatie via de plasbuis zoals bij een goedaardige vergroting van de prostaat, zie Goedaardige prostaatvergroting » Behandeling via de plasbuis.

Behandeling bij pijn in de botten: bestraling

Uitzaaiingen in de botten kunnen veel pijn geven. Vaak geeft een korte bestralingskuur op de pijnlijke plekken een verlichting van de pijn. Als bestraling niet voldoende helpt worden er pijnstillers gegeven. Het is ook mogelijk om een radioactieve stof in de ader te spuiten, die zich hecht aan de uitzaaiing in het bot en daardoor de pijn vermindert.

Experimentele behandeling

Er zijn stoffen ontwikkeld die de aanmaak van bloedvaatjes naar een gezwel remmen, zodat het gezwel niet verder kan groeien of zelfs kan afsterven. Dit zijn de zgn. angiogenese-remmers. Ook Gen-therapie behoort hiertoe; hierbij wordt geprobeerd een afwijkend gen ( dat is een stukje met erfelijk materiaal) te vervangen, bijv. de mutant p53.

Er zal nog veel onderzoek nodig zijn om effectieve geneesmiddelen voor patienten met uitgebreide kankers te ontwikkelen.

Onder controle blijven

Nadat een behandeling gestart is zal de uroloog u blijven controleren. Tijdens deze controles zal u worden gevraagd naar het plassen en naar eventuele pijn in de botten. Ook wordt er bloed afgenomen als controle op de behandeling (de PSA-bepaling).