Nieuwe onderzoekstechnieken voor opsporing prostaatkanker

Interview met prof. dr. J. Schalken, hoofd laboratorium experimentele urologie bij het Universitair Medisch Centrum St. Radboud (UMCN) afgenomen voor www.prostaat.nl op 17 november 2003

Klik hier om dit interview uit te printen

Prof. Dr. J. Schalken

U heeft onlangs een belangrijke internationale ontdekking gedaan voor het vroegtijdig opsporen van prostaatkanker?

Dat klopt, we hebben in ons laboratorium een echte tumormarker gevonden. Een tumormarker is een stof die door kankerweefsel meer wordt aangemaakt dan door normaal weefsel. We hebben een gen gevonden, de PCA3, dat gemiddeld 100 keer meer voorkomt bij patiënten met prostaatkanker. We kunnen hiermee dus veel gerichter gaan zoeken om de diagnose te stellen. Daarnaast blijven we patiënten met prostaatklachten ook op PSA controleren, omdat dat een krachtige aanwijzing geeft.

Wat kunt u doen met de nieuwe PCA3-test?

Als we een verdacht PSA-gehalte in het bloed meten (2,5 of meer) dan kunnen we het PCA3-gen gaan opsporen. We doen dat door een rectaal touché. Het betekent dat de uroloog via de anus met zijn vinger de prostaatklier aanraakt. We hebben ontdekt dat er bij zachte druk op de aangetaste prostaat kankercellen vanuit de prostaat naar de plasbuis gaan. Meteen na het touché nemen we de eerste urine van de patiënt en die gaan we onderzoeken. We hebben een ongelofelijk gevoelige techniek daarvoor, zo gevoelig dat die al één kankercel kan opsporen. Die onderzoeken moeten ook verricht worden in een speciaal laboratorium.

Zo’n speciaal laboratorium waar is dat voor nodig?

De PCA3 valt onder een nieuwe categorie van onderzoek: de zogenaamde moleculaire diagnostiek. We zien op het gebied van infectieziekten op dit moment een grote verschuiving van het traditionele - naar het moleculaire onderzoek. Het werkt heel nauwkeurig en het gaat veel sneller omdat je met deze techniek geen kweek meer hoeft te maken. Binnen de oncologie zou de PCA3 het eerste kankeronderzoek zijn volgens de moleculaire methode.

De nieuwe technieken en de apparatuur zijn zó gevoelig, dat het laboratorium enorm gecertificeerd moet zijn om de onderzoeken te kunnen uitvoeren. Ze werken daar met een niveau van zuivere lucht dat je ook ziet in computerchipsfabrieken. In gewone lucht zitten kleine deeltjes die stoffen met zich meedragen, krijg je dat in je reageerbuisje dan kan het je onderzoek beïnvloeden. De laboranten dragen er ook een soort maanpakjes, van die clean room suits. Ik verwacht dat er nog wel wat laboratoria voor moleculaire diagnostiek zullen bijkomen, maar heel veel zullen het er niet zijn want de apparatuur is heel kostbaar dus we zullen wat dat betreft efficiënt met de middelen moeten omgaan.

Wat is het grote voordeel van de PCA3-test? Wat betekent het voor de patiënt?

De PCA3-methode is veel specifieker dan het PSA. PCA3 wijst ook duidelijker aan, zoals ik al zei maakt iedere prostaat PSA aan, PCA3 wordt alleen aangemaakt door prostaatkanker. De nieuwe test behaalt op dit moment een resultaat van 84 procent. Dat wil zeggen dat van de honderd mannen die een positief PCA3 hebben, er 16 uiteindelijk geen prostaatkanker hebben. Een hoger percentage dan met de huidige methode. De grootste winst ligt in het feit dat door de nieuwe test het aantal negatieve biopsieën - weefselmonsters waaruit geen kanker wordt geconstateerd - flink zal afnemen. De patiënten beschouwen biopsie als zeer vervelend en de nieuwe PCA3-test niet. Straks kunnen we dus efficiënter en patiëntvriendelijker werken.

Kan de patiënt de PCA3-test nu al krijgen?

Op dit moment kunnen alleen patiënten die meedoen aan de studie deze test krijgen, maar de verwachting is dat de test binnen twee jaar kan worden ingevoerd. We moeten nu eerst even afwachten tot we onze huidige resultaten nog één keer bevestigd zien in een onafhankelijk onderzoek. Die studie loopt op dit moment al. Wij zijn er in Nederland altijd heel voorzichtig mee; we hebben een hele strenge regelgeving en onderzoek en goedkeuring kosten natuurlijk tijd. In Amerika zijn ze wat soepeler en is de PCA3 al wel verkrijgbaar.

Het klinkt indrukwekkend maar ook heel hoopgevend vind u niet?

Ik ben altijd enorm terughoudend om dit soort dingen naar buiten te brengen, maar dit is écht een stap vooruit. De nieuwe marker is kort geleden ook besproken op het grote Amerikaanse congres voor de klinische chemici, zeg maar de wereldtop van laboratoriumonderzoekers, en ook daar is enthousiast gereageerd. Zij hebben ook bevestigd dat dit sinds het PSA de grootste stap vooruit is op het gebied van prostaatkanker. We werken er op dit moment met man en macht aan om de methode zo snel mogelijk bij de patiënt te krijgen.

Maarssen/Nijmegen, d.d. 17 november 2003

Klik hier om dit interview uit te printen