Prostaat.nl

Alles over de Prostaat

Prostaat.nl

Diagnose en onderzoeken prostaatkanker

Bij de diagnose en onderzoeken bij prostaatkanker zal de uroloog het rectaal onderzoek van de huisarts herhalen. Via de anus kan hij de prostaat voelen. Bij prostaatkanker is de prostaat verhard en soms iets vergroot.

Biopsie van de prostaat

Alleen onderzoek van de cellen van de prostaat kan aantonen of het daadwerkelijk om kanker gaat. De uroloog brengt een lange, dunne naald via de anus in de prostaat. Hiermee neemt hij een stukje weefsel weg (biopsie). Hij doet dit op geleide van echografie. Echografie is geluidsgolf-onderzoek waarbij het binnenste en de omgrenzing van de prostaat op een beeldscherm zichtbaar gemaakt kan worden.

Om een infectie te voorkomen krijgt u vóór de biopsie een antibioticum. Na de biopsie kunt u tijdelijk wat bloed verliezen bij het plassen en bij de ontlasting en kan het zaad roodgekleurd zijn. Soms kunt u koorts ontwikkelen. U moet dan met uw uroloog contact opnemen.

Om een goed beeld te krijgen van de tumor en de uitgebreidheid ervan, kunnen meerdere onderzoeken worden gedaan, welke hieronder zullen worden beschreven.

1. Bloedonderzoek

In sommige gevallen zijn bepaalde stoffen in verhoogde mate in het bloed aanwezig. Met name PSA en alkalische fosfatase. PSA betekent Prostaat Specifiek Antigeen. Alkalische fosfatase is een stof die vaak verhoogd is bij botuitzaaiingen. Het zijn allebei tumormerkstoffen en geven een aanwijzing over het al dan niet aanwezig zijn van een prostaattumor en eventuele uitzaaiingen.

Lees hier meer over PSA

2. Transrectale (inwendige) echografie (TRUS)

Ook bij inwendig echografisch onderzoek wordt gebruik gemaakt van geluidsgolven. De uroloog schuift een geluidskop in de anus tot bij de prostaat. De weerkaatsing van de geluidsgolven (echo) wordt op een beeldscherm weergegeven. Dit geeft informatie over de grootte en de uitgebreidheid van de tumor. Tevens kunnen tijdens het onderzoek enkele biopten (een heel klein stukje weefsel) worden genomen van afwijkende gebieden in de prostaat. Het onderzoek is over het algemeen niet pijnlijk en duurt een half uur. Wanneer er biopten worden genomen krijgt u antibiotica die tevoren worden ingenomen.

3. Pathologisch onderzoek

Bij het pathologisch onderzoek bekijkt de patholoog weefsel onder de microscoop om tot een zeker diagnose prostaatkanker te komen. Dit weefsel wordt in eerste instantie verkregen middels biopten van de prostaat. De patholoog doet dan uitspraken over de aanwezigheid van prostaatkanker en de agressiviteit van de tumor uitgedrukt in de Gleason-score. Ook als de prostaat en/of lymfklieren met een operatie verwijderd bekijkt de patholoog al het weefsel onder de microscoop, ook dan om de Gleason-score te bepalen, maar ook om vast te stellen of de tumor al dan niet door het kapsel van de prostaat is heen gegroeid en of de snijvlakken vrij van tumorweefsel zijn. Verder kijkt de patholoog na of er (microscopische) uitzaaiingen in de lymfeklieren zitten.

Lees hier meer over Gleasonscore

4. Prostaatpunctie/biopt nemen

echo en prostaatbiopsieEen punctie van de prostaat is niets anders dan een prik met een holle naald in de prostaat om weefsel uit de prostaat voor nader onderzoek te verkrijgen. Dit onderzoek vindt plaats wanneer er bij echografie van de prostaat een verdachte plek naar voren komt en met name wanneer de PSA verhoogd is.

Met behulp van transrectale echografie (zie hiernaast) wordt de plaats van de punctie zo nauwkeurig mogelijk bepaald. Voordat de prostaatpuncties plaatsvinden heeft u antibiotica ingenomen om later een eventuele ontsteking te voorkomen. Het recept voor de antibiotica heeft u al eerder van uw uroloog gekregen. Gebruikt u bloedverdunnende middelen, dan heeft de uroloog u reeds verteld deze enkele dagen voor het onderzoek tijdelijk niet in te nemen.

Lees verder over de prostaatpunctie/biopt nemen

botscan

Botscan van een patiënt met meerdere botmetastasen in ribben, wervelkolom schedel en linker bovenbeen.

5. Botscan (skeletscintigrafie of isotopenscan)

Een botscan is een scan van het skelet waarop eventuele uitzaaiingen in de botten zichtbaar zijn. De patiënt krijgt hierbij een zwak-radioactieve stof toegediend via een bloedvat in de arm. Dit radioligand (Tc99mHDP of Tc99m DPD) gaat op de plaats van de uitzaaiingen zitten, het bot is hier verhoogd actief. Na enkele uren worden er foto’s gemaakt met een gammacamera. De gebruikte hoeveelheid radioactieve straling is klein en geeft een lichte stralingsbelasting. Het is onschadelijk voor de mensen in uw omgeving.

6. Urineonderzoek

Door nieuwe moleculaire technieken zijn er allerlei stoffen in de urine te ontdekken. Een onderzoeksgroep in Nijmegen heeft een methode ontwikkeld om het zogenaamde PCA3-gen, dat bij prostaatkanker in verhoogde mate in de urine aanwezig is, te meten. Nadat tijdens rectaal toucher enkele malen over de prostaat is gestreken komen tumorcellen in de urine en kan het niveau van het PCA3 bepaald worden in de hierna uitgeplaste urine.

De PCA3 test kan de kans op het hebben van prostaatkanker aangeven. Hiermee kunnen onnodige prostaatbiopten worden voorkomen. Mogelijk dat de combinatie van de PCA3 test met de bepaling van andere genen de resultaten nog kan verbeteren. Dit wordt onderzocht binnen een Europees project “P-mark”.

7. CT scan

Wanneer het PSA verhoogd is (boven de 15) wordt vaak een CT scan van de buik gedaan. Hierbij word de patiënt door een ring geschoven en vanuit die ring worden tegelijkertijd diverse röntgenfoto’s gemaakt die door de computer als “plakjes” worden samengevoegd. Op die manier zijn de inwendige organen en ook de lymfklieren in beeld te brengen.

Een CT scan laat pas een vergrote lymfeklier zien wanneer de diameter minstens 1 cm is. Om meer zekerheid te hebben over het al dan niet aanwezig zijn van uitzaaiingen in de lymfklieren, kunnen deze klieren die tegen de bekkenwand aan de linker en rechter zijde gelegen zijn, operatief verwijderd worden. Dat kan met een “open” operatie of via de laparoscoop (kijkoperatie).

8. Multiparametrische MRI

MRI (Magnetic Resonance Imaging) is gebaseerd op de magnetische eigenschappen van waterstofkernen in het lichaam. Wanneer waterstofkernen gericht worden in een sterk magnetisch veld en vervolgens blootgesteld worden aan hoogfrequente radiogolven, geven zij energie af van verschillend niveau, afhankelijk van de moleculaire samenstelling van het weefsel. Een computer zet het MRI signaal om in een beeld door middel van een grijsschaal die overeen komt met de intensiteit van het signaal. Het voordeel is dat er geen ioniserende straling gebruikt wordt en het beeld in drie vlakken gereconstrueerd kan worden. Naast CT scan van de prostaat wordt nu steeds vaker een MRI gemaakt.

Lees hier meer over MRI

9. PSMA PET Scan

PSMA PET

PSMA PET scan van patiënt met recidief prostaatcarcinoom, uitzaaiingen in lymfklieren

PSMA (Prostaat Specifiek Membraan Antigeen) is een eiwit aan het oppervlak van prostaatkankercellen, zowel in de prostaat, als in uitzaaiingen. Na injectie bindt het radioligand Ga68PSMA aan het PSMA eiwit op de tumorcel. Door de koppeling met het licht radioactieve Gallium-68 kan het geheel met een PET (Positron Emissie Tomografie) scanner in beeld gebracht worden. Hierbij wordt ook altijd een CT scan van het lichaam gemaakt om te zien waar de actieve haarden zich bevinden. Op deze manier kan bij teruggekeerde kanker (recidief), in beeld gebracht worden waar de tumorcellen zich bevinden en kan eventueel gericht behandeld worden.

Lees hier verder over de PSMA PET Scan