Prostaat.nl

Alles over de Prostaat

Prostaat.nl

Dr. P.M.M. B. Soetekouw

Nieuwste ontwikkelingen systemische therapie bij prostaatkanker

8 februari 2016

We spreken met Dr. P.M.M.B. Soetekouw, internist-oncoloog, verbonden aan het Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC). Zij is gespecialiseerd in de medicamenteuze behandeling van nier-, blaas-, prostaat- en teelbalkanker, naast huidkanker (o.a. melanomen). Tevens is zij hoofd van de Fase I unit Medische Oncologie alwaar onderzoek wordt verricht naar nieuwe medicamenteuze therapie van kanker. Naast preklinisch en vroeg-klinisch onderzoek heeft zij ook onderwijstaken en is waarnemend hoofd van de Medische Oncologie.

Bij ongeveer 9.000 Nederlandse mannen wordt jaarlijks prostaatkanker gediagnosticeerd. Daarmee is prostaatkanker na longkanker de meest voorkomende kankersoort bij mannen uit Nederland. Tot en met 2003 bestond de behandeling van uitgezaaide prostaatkanker uit hormoontherapie gegeven door de uroloog. De laatste jaren is naast hormoontherapie andere effectieve systemische therapie beschikbaar gekomen, namelijk chemotherapie (docetaxel en cabazitaxel) en een testosteronaanmaakremmer (abiraterone). Hierdoor is de rol van de internist-oncoloog bij de multidisciplinaire behandeling van prostaatcarcinoom gegroeid. Een goede samenwerking tussen artsen is hierbij essentieel.

De eerste chemotherapie
Nadat de prostaatkanker ongevoelig wordt voor hormoontherapie kon voorheen het cytostaticum mitoxantrone worden ingezet. Dit cytostaticum gecombineerd met prednison gaf een verbetering in kwaliteit van leven en verlenging van klachtenvrije overleving, maar geen verbetering in de totale overleving ten opzicht van ‘best supportive care’ (prednisolon alleen).

In 2004 kwamen de resultaten van twee grote studies beschikbaar (TAX 327 en SWOG-9916) waarbij docetaxel (Taxotere®) met prednison (bij SWOG-9916 ook estramustine hieraan toegevoegd) vergeleken werd met mito¬xan¬trone met prednison. Daarbij bleek dat docetaxel duidelijk effectiever was dan mitoxantrone. Sedertdien is docetaxel met prednison de standaard eerste lijns chemotherapie bij hormoon-ongevoelig prostaatkanker met uitzaaiingen. Deze behandeling wordt gecombineerd met een LHRH-analoog dat één keer in de 3 of 6 maanden wordt gegeven middels een injectie. Hierdoor worden die prostaatkankercellen die nog wel gevoelig zijn voor hormoontherapie in hun groei onderdukt. De andere cellen die niet meer gevoelig zijn voor hormoontherapie worden aangepakt door de chemotherapie. Docetaxel wordt in het algemeen goed verdragen ook bij patiënten op hoge leeftijd.

Nieuwe producten tegen prostaatkanker
Er wordt veel onderzoek verricht naar nieuwe behandelingsmogelijkheden van prostaatkanker. Sedert vorig jaar zijn er twee nieuwe producten op de markt, namelijk het chemotherapeuticum cabazitaxel en hormoontherapie in de zin van de testosteronaanmaakremmer abiraterone.

Cabazitaxel (Jevtana®) blijkt duidelijk te werken bij patiënten die niet meer gevoelig zijn voor docetaxel of docetaxel niet goed kunnen verdragen. Hierbij neemt de overlevingsduur en kwaliteit van leven toe. Het middel heeft inmiddels sinds eind maart 2011 de goedkeuring van de Europese Registratie Authoriteit (de EMA). In Nederland kunnen de ziekenhuizen sinds het voorjaar van 2011 het middel aan patiënten ter beschikking stellen. Wij hadden hier in Maastricht al eerder beschikking over cabazitaxel vanuit een onderzoeksprogramma. In Maastricht is er dus al veel ervaring met cabazitaxel. Abiraterone (Zytiga®) is een middel dat ingrijpt op het testosteronmetabolisme, het remt namelijk de aanmaak van de mannelijke geslachtshormonen (androgenen). Abiraterone blijkt een gunstig effect te hebben bij patiënten met prostaatkanker die ongevoelig is geworden voor docetaxel, doordat het de kwaliteit van leven en de levensverwachting verbeterd. Sedert eind 2011 is het middel voor Nederlandse patiënten beschikbaar. In MUMC werd daarvoor ook al abiraterone voorgeschreven in het kader van een onderzoeksprogramma. Dus Maastricht heeft ruime ervaring met abiraterone.

Winst met systemische therapie
Het doel van de behandeling met docetaxel, cabazitaxel en abiraterone is levensverlenging en verbetering van kwaliteit van leven. Als arts weeg je altijd de voordelen van de behandeling af tegen de nadelen. Dankzij chemotherapie is de levensverwachting duidelijk toegenomen. Dr Soetekouw zegt altijd tegen de patiënten dat ze niet in maanden denkt, maar in jaren! Verbetering van kwaliteit van leven wordt onder andere bereikt doordat de pijn ten gevolge van uitzaaiingen in de botten afneemt. Er zijn patiënten die na één kuur docetaxel minder pijn hebben en daardoor de pijnstilling (bijvoorbeeld morfine) kunnen staken. ‘Hierdoor is de kwaliteit van leven duidelijk toegenomen!’ aldus Dr Soetekouw.

Bijwerkingen systemische therapie
Elke middel dat wordt ingezet bij prostaatkanker kan bijwerkingen geven. De ervaren bijwerkingen en de ernst ervan kunnen per patiënt verschillen. In het algemeen worden docetaxel, cabazitaxel en abiraterone goed verdragen. Indien hinderlijke bijwerkingen optreden kan de internist-oncoloog samen met de patiënt ervoor kiezen een lagere dosering te geven zodat deze bijwerkingen niet meer voorkomen of duidelijk verminderen.

Chemotherapie
De meest voorkomende bijwerkingen van chemotherapie (docetaxel en cabazitaxel) zijn tijdelijke remming van de aanmaak van cellen uit het beenmerg. Hierdoor kan het aantal afweercellen dalen, waardoor de kans op een infectie toeneemt. Ook kan bloedarmoede (laag aantal rode bloedcellen) optreden en een laag aantal bloedplaatjes. Deze laatste bijwerking vergroot de kans op bloedingen. Soms krijgen patiënten tintelingen of dove gevoelens aan hun handen of voeten, een bijwerking die vaker bij docetaxel dan bij cabazitaxel voorkomt. Als deze klacht optreedt kan dit een reden zijn om de dosering te verlagen of de chemotherapie te staken. Misselijkheid is tegenwoordig goed onder controle te houden met moderne middelen. Je wordt meestal wel kaal door docetaxel, bij cabazitaxel komt deze bijwerking minder voor. Dat vinden mannen meestal niet zo erg. De haardracht komt weer terug nadat de chemotherapie is afgerond. Vermoeidheid is een bijwerking die in de loop van de behandeling vaak optreedt.

Testosteronaanmaakremmer
De meest voorkomende bijwerkingen van abiraterone zijn urineweginfectie, laag kaliumgehalte in het bloed, hoge bloeddruk, vasthouden van vocht en vermoeidheid.

Impotentie?
Ja, dat is een probleem. Als je met chemotherapie of abiraterone begint stop je niet met LHRH-agonist injecties. Dus deze bijwerking blijft bestaan.

Angst voor systemische therapie
Er zit een bepaalde lading aan dit onderwerp. Wij als internist-oncologen geven uitvoerig uitleg. Dat schept duidelijkheid. De uroloog moet de patiënt bijtijds doorsturen waarbij de conditie van de patiënt nog goed genoeg is voor deze behandeling. Uiteindelijk is het de patiënt die beslist. Maar ik heb u uitgelegd dat de patiënt er vaak voordeel van ondervindt en dat het meestal goed verdragen wordt. Ik gaf u het voorbeeld van een man die na één kuur chemotherapie al zijn morfine kon staken.

Lang niet iedereen overlijdt aan prostaatkanker, hoe zit dat?
Velen worden in een vroeg stadium genezen! Indien er toch uitzaaiingen optreden kunnen we vaak jarenlang de ziekte onder controle houden door het inzetten van hormoontherapie en later chemotherapie en abiraterone. Bij bijvoorbeeld oudere mannen komt het voor dat ze tijdens de behandeling aan iets anders overlijden dan prostaatkanker.

Conclusie
Behoorlijk veel mannen krijgen prostaatkanker, steeds minder mannen overlijden eraan. Uroloog, radiotherapeut en de internist-oncoloog moeten samenwerken voor de optimale behandeling. Voorwaarde hiervoor is dat er regelmatig een zogenaamd multidisciplinair patiënten overleg plaatsvindt!
Dankzij veel onderzoek komen we steeds verder. Dergelijk onderzoek is overigens alleen mogelijk doordat patiënten deelnemen aan onderzoek waarvoor ze gevraagd worden. De medische professionals en alle patiënten die met kanker worden geconfronteerd zijn hen hier dankbaar voor.

Addendum
Systemische therapie bestaat uit alle medicamenteuze middelen die kankercellen kunnen terugdringen. Dit bestaat uit hormoontherapie, chemotherapie, immunotherapie en targeted therapie.
Een medisch oncoloog is een internist-oncoloog.

Maastricht, april 2012

Nieuwsbrief Prostaat.nl

Blijf op de hoogte van het laatste Prostaatnieuws.

Google Analytics cookies uitschakelen.