Prostaat.nl

Alles over de Prostaat

Prostaat.nl

Jean Paul van Basten, uroloog, CWZ

Registreren voor kwaliteit

29 februari 2016

Goed nieuws voor de steeds grotere groep prostaatkankerpatiënten in Nederland. De overlevingskansen van prostaatkanker zijn de laatste jaren enorm toegenomen. De technieken en therapieën die worden ingezet worden steeds geavanceerder. Toch kan het altijd beter vindt uroloog Jean Paul van Basten van het CWZ in Nijmegen. ‘De centrale vraag moet zijn: is de patiënt ook echt geholpen?’

Het gesprek vindt plaats in een spreekkamer van het CWZ in Nijmegen. Over een paar dagen vertrekt uroloog Jean Paul van Basten naar Boston. Hij zal daar een congres van het International Consortium for Health Outcomes Measurement (ICHOM) bijwonen dat gaat over de levenskwaliteit in de zorg. Boven de lip van de uroloog prijkt een kersverse Movembersnor. Hiermee wil hij uitdragen dat hij de strijd tegen prostaatkanker ondersteunt.

De prostaatkankerzorg wordt medisch technisch steeds beter, vindt de uroloog, maar de vraag is wat de patiënten van deze zorg vinden, wat is belangrijk voor hen? Over deze vragen zal het onder andere gaan tijdens het congres in Boston. Van Basten: “Wij als artsen denken dat we weten wat belangrijk is voor een patiënt, maar weten we dat eigenlijk wel?

We kijken naar hoeveel prostaatoperaties een ziekenhuis doet, hoe snel je bij een uroloog terecht kunt en hoelang een patiënt moet wachten op de uitslagen van de onderzoeken. Maar waar het eigenlijk om gaat is of de patiënt ook echt geholpen is, of hij kankervrij is en hoe zijn kwaliteit van leven is.

Ervaringen delen

Hier kun je alleen maar achterkomen door de patiënten gevalideerde vragenlijsten voor te leggen en hun ervaringen van voor, tijdens en na de behandeling te registreren. CWZ doet dit op het gebied van prostaatkankerzorg in samenwerking met de Santeon ziekenhuizen (CWZ, Catharina Ziekenhuis, Martini Ziekenhuis, Medisch Spectrum Twente, Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, St. Antonius Ziekenhuis). Wij wisselen kennis uit en meten en vergelijken onderling onze uitkomsten, en stellen kwaliteitsindicatoren op in groot internationaal verband met Amerika, Australië en Europa. Alleen op die manier kun je de kwaliteit van de zorg vergelijken en verbeteren.

Als chirurgen zijn we toch allemaal een beetje optimistisch van aard. We hebben het beeld van ons zelf dat we het hartstikke goed doen, maar als je het objectiveert kan het toch zomaar heel anders zijn. Om een voorbeeld te geven: wij hebben binnen de Santeon ziekenhuizen gegevens uitgewisseld over radicale prostatectomie (het operatief verwijderen van de prostaat) met het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven en het St Antonius ziekenhuis in Nieuwegein. Wij dachten: wij hebben veel ervaring, onze snijvlakken zullen wel beter zijn dan bij de andere ziekenhuizen. De praktijk wees echter anders uit: we deden het niet slechter, maar ook niet beter. Wat wel bleek is dat we minder complicaties zoals incontinentie en impotentie hadden. We doen meer zenuwsparende operaties en als je het analyseert heeft het één met het ander te maken. Als je zenuwsparend opereert heb je meer kans op positieve snijvlakken. We waren allen verrast door de uitkomsten.

Binnen de Santeongroep bieden we graag de ‘best practice’ aan. Het Catharina ziekenhuis biedt inmiddels robotgestuurde-prostaatoperaties aan in het CWZ . Op onze beurt bieden wij brachytherapie aan en sturen onze patiënten door naar het Catharina ziekenhuis omdat zij er nationaal zeer ervaren in zijn en uitstekende behandeluitkomsten hebben. Dit noem je in de zorg uitruilen ten behoeve van kwaliteit.

Martini Klinik

“In Santeonverband zijn we ook naar de Martini Klinik in Hamburg geweest, één van de grootste prostaatklinieken in de wereld en bovendien een voorloper op het gebied van uitkomstindicatoren. Hier doen ze 2200 prostaatoperaties per jaar. Ze meten hun uitkomsten ook per uroloog. Omdat ze zo goed meten, kwam er iets heel bijzonders aan het licht. Uit de uitkomsten bleek dat één uroloog uitblonk in het voorkomen van incontinentie na een prostaatoperatie. Hij bleek een andere operatietechniek te gebruiken. Naar aanleiding daarvan hebben de andere urologen de werkwijze van hun collega overgenomen en dit gaf in de hele kliniek een substantiële verbetering. Deze techniek hebben wij nu ook overgenomen. Daar waren ze nooit achtergekomen als ze dit niet hadden geregistreerd.”

Kwaliteit van zorg

Registreren is dus belangrijk om de kwaliteit van de zorg te verbeteren. Maar er is meer belangrijk. Zo vindt van Basten goede informatie voor de patiënt onontbeerlijk: “Hierbij zijn keuzehulpen die we meegeven aan de patiënt waarin alle voor- en nadelen van behandelingen staan beschreven heel waardevol. Wat is actief afwachten of wat zijn de nadelen van een hormoonbehandeling? Het is een onzekere tijd voor een patiënt en hij kan dit voor zijn gesprek met zijn dokter of gespecialiseerd verpleegkundige lezen zodat hij het met hen kan bespreken. Alleen als je goed bent geïnformeerd en alles hebt doorgesproken, kun je een afgewogen keuze maken. Mannen kunnen ook gebruik maken van het ‘Patiënt Informatie Dossier’ waarin alle informatie over prostaatkanker is te vinden; onze eigen informatie maar ook dat van bijvoorbeeld de Prostaatkankerstichting.”

3 Tesla MRI

Als we het hebben over de kwaliteit van de prostaatkankerzorg hoort daarbij ook het maken van een moderne 3 Tesla MRI. Van Basten: “Je kunt hiermee snel en accuraat een diagnose stellen. Als je de verdenking prostaatkanker hebt maar biopten niets opleveren, gaan we MRI-geleid biopteren. Je kunt hierbij heel gericht het agressieve gedeelte aanprikken waardoor je minder biopten nodig hebt, wat prettiger is voor de patiënt. Een ander voordeel is dat je hiermee een gerichter behandeladvies kan geven. Een man met bijvoorbeeld een laag-agressieve tumor hoeft hierdoor niet te worden behandeld en kan er worden volstaan met actief afwachten (active surveillance).”

Robot

Het CWZ doet sinds 2008 robot-operaties en dat zijn er nu ongeveer 200 per jaar. Dat is ongeveer 8 procent van wat er totaal in Nederland aan radicale prostatectomie-operaties wordt uitgevoerd. Van Basten: “Sinds een maand hebben als eerste in Nederland een nieuwe robot namelijk een Da Vinci XI. Hiermee kunnen we heel nauwkeurig opereren en zo de zorg verbeteren. Je hebt met dit apparaat een glashelder HD beeld in 3D. Je kunt de prostaat die de grootte heeft van een walnoot naar het formaat van een sinaasappel vergroten. De armen (instrumenten) kunnen 360 graden om de as draaien. De prostaat ligt verscholen in het bekken. Ik zeg wel eens een prostaat is er niet voor gemaakt om eruit te halen, zo weggestopt ligt hij. Met deze robot kun je op de meest verscholen plekjes komen en heb je bovendien goed zicht op de omliggende structuren van het zo belangrijke zenuwweefsel. Zo kun je ook heel secuur verdachte lymfeklieren weghalen.

We zijn met dit apparaat van een Golf type 1 naar een Golf type 7 gegaan. Je moet hier opnieuw mee leren omgaan en daar volg je speciale trainingen voor. Niet alleen als chirurg word je getraind, maar het volledige operatieteam moet zijn ‘rijbewijs’ (certificaat) halen. We zien deze nieuwe operatierobot als een enorme aanwinst, maar zijn er wel op gebrand om de robot goed in te zetten en de indicatie zuiver te houden. Daarom worden alle patiënten besproken in een multidisciplinair overleg waar ook een patholoog, radiotherapeut, verpleegkundige en een oncoloog bij zitten. Soms is opereren overbodig of is bestralen gewoon beter voor een patiënt.”

Specialisme-overstijgende zorg

“We zijn een prostaatteam en op elkaars expertise aangewezen. Kwaliteit bieden gaat ook over specialisme-overstijgende zorg. Oncologie en urologie lopen door elkaar heen. Een goed voorbeeld is de onlangs gepresenteerde CHAARTED studie waarbij mannen met uitgezaaide prostaatkanker tegelijk met de hormoonbehandeling, een chemotherapiebehandeling (docetaxel) krijgen. Het tegelijkertijd starten met docetaxel-chemotherapie, wijkt af van het huidige beleid. Deze chemotherapie wordt alleen gegeven aan mannen met uitgezaaide prostaatkanker die al hormoontherapie hebben gehad en zich in een verminderd hormoongevoelig (castratieresistent) stadium bevinden. Het tegelijkertijd starten met deze twee therapieën, laat een spectaculaire overlevingswinst zien van ruim een jaar. Dit is een revolutionair in de prostaatkankerzorg.”

Holistische aanpak

“Als je praat over kwaliteit in de zorg, moet de patiënt centraal staan. We worden steeds gezonder oud. De meesten mannen die prostaatkanker krijgen, zijn nog werkzaam en staan nog volop in het leven. Een dokter moet naar eer en geweten handelen. Wat is belangrijk voor de patiënt? Heeft iemand meerdere aandoeningen? Is opereren echt noodzakelijk? We gaan meer naar een holistische benadering en kijken naar de totaalmens. Levert een behandeling wel de kwaliteit van leven die de patiënt voor ogen heeft?
De technieken en therapieën ontwikkelen zich razendsnel. Vijftien jaar geleden nog kwam je na een radicale prostatectomie steevast op de intensive care terecht, er werd bloed besteld, over het beschadigen van de zenuwbundels werd helemaal niet gesproken en na de operatie lag je zo’n 14 dagen in het ziekenhuis. Nu met de robot heb je maar 100 ml bloedverlies, je bent hooguit 2 a 3 dagen in het ziekenhuis en je hebt zelden pijnstillers nodig. De prostaatkankerzorg is echt revolutionair verbeterd.”

Auteur: Monica Verhoek, januari 2015

Nieuwsbrief Prostaat.nl

Blijf op de hoogte van het laatste Prostaatnieuws.